نوسینده: حسین چراغیان بختیاری

 نویسنده: حسین چراغیان بختیاری

در جای جای ایران زمین همواره فولکلور یا فرهنگ توده، خنیاگری و خرده فرهنگهای مختلفی وجود داشت که تکه های گم شده در فرهنگ اساطیری ایرانیان به حساب آمده است....
یکی از این خرده فرهنگ ها عبارت است از موسیقی های شاد محلی است که از گذشته های دور توسط نوازندگان میشکال، و هنرمندان ثابت و دورگرد انجام می شد و طی سالهای اخیر دست خوش تغیر و تحولاتی شده که به سبب پراکندگی مطالب در ادامه خواهد آمد....

ادامه در ادامه مطلب...

در جای جای ایران زمین همواره فولکلور یا فرهنگ توده، خنیاگری و خرده فرهنگهای مختلفی وجود داشت که تکه های گم شده در فرهنگ اساطیری ایرانیان به حساب آمده است....
یکی از این خرده فرهنگ ها عبارت است از موسیقی های شاد محلی است که از گذشته های دور توسط نوازندگان میشکال، و هنرمندان ثابت و دورگرد انجام می شد و طی سالهای اخیر دست خوش تغیر و تحولاتی شده که به سبب پراکندگی مطالب در ادامه خواهد آمد....
در تاریخ پیشینیان آمده است؛ در زمان بهرام گور دوازده هزار رامشگر به جهت مفرح کردن رعیت از سرزمین هندوستان به ایران آورده شدند و بسیاری از آنها در جبال( بختیاری) پراکنده شدند....
مطرب و خنیاگرکه امروزه تشمال خوانده می شود در بین الوار و اکراد دارای پیشینه بسیار است، چنانکه همه وقت در محل دارالحکومه تشمالان( بزرگان الوار) استقرار داشتند و جهت خبرکردن و تجمع رعیت، از ابزار طبل و سرنای و از جارچی های این گروه یاری می جستند ومردم عوام به آنهایی که میشکال بودند به اشتباه لفظ تشمال بکار می بردند....
در واقع تشمال واژه ای است پارسی و از دو کلمه ( تش+مال) تشکیل شده تش مخف آتش است و مال به معنی آبادی می باشد، تشمال در بختیاری به خداوندگار خانه، صاحب خانه، بزرگ مال، تش مال، ایلخان، خان، کدخدا و امثالهم اطلاق می گردید.....
 مرحوم علی اکبر دهخدا در معنی توشمال نوشته است توشمال( توش + مال) به معنی خانسالار ، رکابدار پادشاه، سفره کش است......
از دوران صفویه بختیاری ها به نوازندگان محلی نی و ابزار دف مطرب و به نوازنده سرنا میشکال و به دارنده طبل، دهل کو می گفتند و این گروه به مناسبت هنر نوازندگی و شرکت در غم و شادی بسیار مورد احترام بختیاری ها بودند، آنها علاوه بر رامشگری، به شغل های دیگر مانند آرایشگری، دلاکی، ختنه گری و کشیدن دندان نیز اشتغال داشتند......
کهن سالان بختیاری می گویند نوازندگان در بختیاری دارای سه ساز موسیقی به نام های سرنا و کرنا و ساز مجلسی بودند که بوسیله آنها از هرکدام یک مقام نواخته می شد، مثلا سرنا و ساز کوچک مجلسی، برای  اعلام تحویل سال و جشن و سرور ملی و جشن عروسی و عزاداری استفاده می شد و کرنا که ساز بزرگ بود برای استفاده های چند منظوره شامل، رقص چوب بازی مردان ،شیپور بیدارباش و شیپور جنگ بکار می رفت. در مجموع زیبا ترین شکل استفاده از این ابرار آلات ایجاد فضای مفرح مطربان و مسرور کردن مردم خسته از کار و فعالیت بود.....
پیش از این در بختیاری رسم بر این بود که کنیزان و خدمه که رامشگری بلد بودند و صدای خوشی داشتند به مناسبتهای مختلف با ایجاد برنامه رقص و آواز مو جبات شادی و طرب برخی از بزرگان و اهل هر آبادی را فراهم می کردند.....
قبل از انقلاب اسلامی در جشن های عروسی ترکه بازی یا چوب بازی که فلسفه آن نوعی آمادگی جسمی و روحی و مهارت جنگی مردان به حساب می آمد در کل ایل بختیاری فراگیر بود و خیلی هم روی آن تعصب وجود داشت بگونه ای که عمل به آن توسط مردان شاخصی جهت باور فرهنگ خودی بحساب می آمد.........
زنان در جشن های عروسی جداگانه با جمع خوانی آوازی موسوم به دوا لالی( دوا + لاله)( داماد +گل است) که بیشتر اشعار آن در وصف تازه داماد بود با دست زدن های پیوسته به شادی می پرداختند...
دستمال بازی اساساً از اول مختص زنان بود و  زنان عشایربختیاری در یک فضای اختصاصی که ساختمان یا چادر سیاه بود مستقر می شدند و به شادی سرور می پرداختند و هرگونه بد حجابی و سبکسری از ناحیه تازه بدوران رسیده هارا مورد نکوهش قرار می دادند...
اما به نظر اهل فن شاید بسیاری از افرادی که به مناسب های مختلف به رقص های جلف و حرکات غیراخلاقی مختلط در توهم بسر می برند ممکن است بازماندگان رامشگران بوده باشند...
زیرا بختیاری های اصیل مخالف شادی در جشنهای عروسی بهاره نیستند بلکه با شیوه و ابداعات شخصی و سلیقه‌ای روز افزن شیرگاو پلنگ مخالفند، آنها پیروی از فرهنگ بیگانه که اساس فرهنگ و رسوم بختیاری را هدف قرار داده مخالف اند و آنها با اشعار مبتذل خنیاگران و بالاخره شیعه گری را با برخی رفتارها در تناقض می بینند.......   !!!
بختیاری ها  که مظهر غیرت و شجاعت هستند همواره در تاریخ ایران زمین خوش درخشیده اند و هنر خود را در مقابل بزرگان لشگری و کشوری در محل لامردون و در میدان جنگ با بیگانگان و سوار بازی، تیراندازی، گوبازی و چوب بازی و امثالهم به نمایش می گذاشتند.... چنین تصور می شود آنهایی که با لباس فاخر قوم  وطن پرست بختیاری در جهت  منافع شخصی خود استفاده و شاید سوء استفاده هایی می کنند ندانسته در پیشگاه سایر اقوام ایرانی، قوم شیعه، نجیب و با اصالت بختیاری را مشتی بیکاره و رقاص معرفی می کنند که گویی غیر از این هیچ پیشینه ای تاریخی و یا حرفی برای گفتن ندارند...!!!
نکته مهم  اینجاست که فرهیختگان و دست اندرکاران فرهنگی باید در جشنواره های استانی و کشوری با سخنرانی و بیان مطالبات برحق قوم بختیاری و پافشاری مدام و انتقاد های سازنده در نوع نگاه و کارکرد خود بازنگری جدی کنند تا این تصور غلط در ذهن مخاطب به وجود نیاید و زمینه سوءاستفاده بدخواهان را فراهم نکند.....
زمانی می توانیم به خود ببالیم که با اقتدار در گردهمایی ها به شکل مطلوب از تشمال و ابزار تریبون برای شاد کردن مردمان و برای بیان عقب ماندگی ها و عمران و آبادی سرزمین مادری و اخذ مطالبات قوم خود و کوس رسوایی کسانی که حرف حساب را بر نمی تابند به صدا در آوریم..........
در خصوص حجاب در بختیاری سیاح انگلیسی خانم ایزابلا بیشوب که در زمان حاج امامقلی خان ایلخانی به بختیاری سفر کرده بود ضمن تاکید بر تقید و تعبد بزرگان بختیاری به آیین و شریعت اسلام (در صفحه 88 کتاب بامن به سرزمین بختیاری بیایید) در ملاقات با همسر، دختران و عروسان اسفندیار خان سردار اسعد اول راجع به رقص و سرگرمی زنان و مردان بختیاری پرسش هایی نمود، همسرخان در پاسخ گفت: ما اساساً خودمان نمی رقصیم، در جشن ها و مناسبت های خانوادگی در صورت لزوم کنیزان و نوکرانمان برایمان می رقصند و ما همه به تماشا می نشینیم...... وی در ادامه از حجاب کامل زنان بختیاری سخن به میان آورده و می نویسد‌؛ زنان بختیاری لباس مناسب می پوشند و با مردان غریب و نامحرم مختلط نمی شوند...!!!
شاعرارجمند و صاحب سخن آ داراب رئیسی( مدملیل ) در کتاب گلبانگ بختیاری در باره سران بختیاری و حجاب زن بختیاری می نویسد:

درخت  پایداری  پیر  نیبو
هر آهن کهنه ای شمشیر نی بو
کهستون   بلند   بختیاری
دمونی بی پلنگ و شیر نیبو
سوار اربی سوارون قدیمی
سر اربی سر دیارون قدیمی
مو نی بینم کسی سی کس کنه تو
نبیدن چینو یارون قدیمی
حجاب از روز  اول  مال ما بید
به پا شولار به سر چادر سیابید
ایر    زنگل   عشایر   دیدی
به معنی حجاب حتماً رسیدی
به سر مینا کنن دستمال ابندن
ایر  بی  چادری  دیدن  اِخندن.........

در پایان لازم به ذکر است، فرهنگ بختیاری مجموعه ای است بهم پیوسته که بیانگر اصالت، بزرگ منشی، وطن پرستی، وحدانیت و... بوده و هر آنچه به آن منصوب می شود نیز باید محتوایی از این خصیصه ها را در خود داشته و به نمایش بگذارد لذا بر فرهیختگان قوم است که این گوهر ناب و این امانت را از رهزنی خرافه و ابداعات شخصی و سلیقه ای مصون نگه داشته تا همواره بتوان از این مخزن پر برکت برای پویایی و ارتقاع جایگاه قوم و سربلندی خانه مان ایران بزرگ بهره برد، بدیهی است که این علاقه مندی و وابستگی روحی نباید به تعصب غیر منطقی منجر شده و راه را بر هر گونه انتقاد و اصلاح ببندد. ایام بکام، شاد باشید......

 نویسنده: حسین چراغیان بختیاری